الله شناسی جلد 1

مقدمه

آیا انسان می‌تواند در همین دنیا به درک حضور پروردگار برسد و طعم شیرین «لقاء الله» را بچشد؟ آیا خداوند در ورای آسمان‌هاست یا در تمام ذرات عالَم حضور دارد؟ پاسخ به این بنیادین‌ترین پرسش‌های روح آدمی، نیازمند راهنمایی است که خود مسیر توحید را پیموده باشد.
کتاب الله‌شناسی جلد اول (۱)، اثر بی‌بدیل و ارزشمند عارف و عالم ربانی، علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی (قدس سره) است که با بیانی دقیق، زیبا و برهانی، پرده از حقایق توحیدی برمی‌دارد. این کتاب تنها یک اثر کلامی یا فلسفی خشک نیست؛ بلکه حاصل سال‌ها مکاشفه، دقت نظر و هدایت‌های باطنی است. جالب است بدانید علامه طهرانی نگارش این مجموعه را با عنایت و هدایت مستقیم حضرت امام رضا (علیه‌السلام) پس از یک وقفه ۱۵ ساله آغاز کردند تا مستقیماً به سراغ عالی‌ترین مقصد انسانی، یعنی «شناخت خداوند» بروند. اگر به دنبال درک عمیقی از تجلی عشق متقابل خالق و مخلوق و فهم حضور بی‌واسطه حق در هستی هستید، این کتاب نقطه آغاز سفر شماست.

در این کتاب چه می‌خوانیم؟

علامه طهرانی در جلد اول از مجموعه الله‌شناسی، با تلفیقی هنرمندانه از آیات قرآن (به‌ویژه نظرات تفسیری علامه طباطبایی)، روایات اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و مبانی دقیق فلسفی و عرفانی، خواننده را به عمق معارف توحیدی می‌برد. این اثر با دو مقدمه راهگشا آغاز می‌شود که در آن‌ها، مؤلف پرده از راز تأخیر چندساله در نگارش کتاب برداشته و چگونگی تغییر مسیر تألیفات خود به سمت «الله‌شناسی» تحت اراده و هدایت الهی را شرح می‌دهد. پس از ورود به متن اصلی، محور بنیادین مباحث بر اثبات این حقیقت استوار می‌گردد که پروردگار متعال با ذات خود قابل شناخت است و انسان می‌تواند با عبور از حصار نفس و رسیدن به مقام فناء فی الله، به درک حضور حق در تمام عوالم و مقام والای «لقاء الله» دست یابد.
در مسیر تبیین این حقایق، بخش عمده‌ای از کتاب به تفسیر شگرف و تأویل آیه مبارکه نور (اللَّهُ نُورُالسَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) اختصاص یافته است. مؤلف با بهره‌گیری از مستندات روایی، نشان می‌دهد که چگونه حقیقت این نور در آینه «انسان کامل» و وجود مقدس پنج تن آل عبا (علیهم‌السلام) تجلی پیدا کرده است. در کنار این مباحث، بررسی دقیق فلسفی و روایی پیرامون حقیقت مطلقه اراده و مشیت خداوند و همچنین تفسیر ظرایفی از آیات سوره مبارکه «النجم» مطرح می‌شود که درک خواننده را از توحید ناب ارتقا می‌بخشد.
از گیراترین و تأثیرگذارترین مفاهیم این جلد، تصویر زیبایی است که از عشق متقابل خالق و مخلوق ارائه می‌شود. علامه طهرانی با تبیین عمیق حدیث قدسی «قرب نوافل»، ظرافت‌های این رابطه عاشقانه را می‌شکافد و اوج تجلی این عشق و فناء الی الله را در حماسه جاودان کربلا و سیره حضرت سیدالشهداء (علیه‌السلام) به تصویر می‌کشد تا نشان دهد عالی‌ترین درجات توحید و خداشناسی، در بستر تسلیم محض و عشق ورزیدن به ساحت قدس الهی محقق می‌گردد.

ویژگی‌های برجسته اثر

جامعیت در روشنگری (تلفیق قرآن، برهان و عرفان): یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این اثر، نگاه تک‌بعدی نداشتن به مسئله توحید است. علامه طهرانی با تسلط بی‌نظیر خود، مباحث دقیق فلسفی و استدلالی را با لطایف عرفانی و مستندات محکم قرآنی و روایی در هم آمیخته‌اند تا حقیقتی ناب و قابل درک را به مخاطب عرضه کنند.
محوریت تفسیر المیزان: مؤلف در سراسر این جلد، نگاه ویژه‌ای به مبانی تفسیری استاد خویش، علامه طباطبایی (رضوان الله علیه) داشته و با اتکا به تفسیر شریف المیزان، پرده از اسرار آیاتی نظیر آیه «نور» و آیات سوره مبارکه «النجم» برمی‌دارد.
نگاه کاربردی به توحید در بستر تاریخ: این کتاب توحید را تنها یک بحث ذهنی نمی‌داند، بلکه با پیوند زدن عالی‌ترین مفاهیم عرفانی (مانند فناء فی الله و عشق الهی) با وقایع عینی همچون حماسه عاشورا و سیره امام حسین (علیه‌السلام)، تجلی عملی توحید را به تصویر می‌کشد.
تبیین جایگاه انسان کامل: اتصال دقیق و منطقی میان مسئله خداشناسی و ولایت، و اثبات اینکه راه رسیدن به پروردگار از مسیر شناخت «انسان کامل» و ذوات مقدسه معصومین (علیهم‌السلام) می‌گذرد، از نقاط قوت و برجسته این اثر است.

خواندن این کتاب به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

جویندگان حقیقت و سالکان طریق الهی: تمام کسانی که دغدغه شناخت پروردگار را دارند و می‌خواهند بدانند چگونه می‌توان در همین دنیا به درک حضور حق و مقام «لقاء الله» رسید.
علاقه‌مندان به عرفان اسلامی و مباحث توحیدی: افرادی که به دنبال مطالعه متونی اصیل، مستند و دور از انحرافات در زمینه عرفان و رابطه عاشقانه عبد و معبود هستند.
پژوهشگران و طلاب علوم دینی: دانشجویان و دانش‌پژوهان رشته‌های فلسفه اسلامی، کلام و تفسیر قرآن که نیازمند منبعی عمیق برای بررسی تحلیلی آیاتی نظیر آیه نور و مبحث مشیت الهی می‌باشند.
دوست‌داران آثار علامه طهرانی و علامه طباطبایی: کسانی که با منظومه فکری این دو عالم بزرگوار آشنایی دارند، این کتاب را حلقه وصلی میان مبانی نظری و شهودات قلبی خواهند یافت.

بریده‌ای از کتاب

«…كمال استعداد قبول آن امانت كه به حقیقت نور فیض بى‌واسطه است، انسان را دادند؛ كه‌ ﴿لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ‌﴾. كه او را تنى مشكاة وار و دلى زجاجه صفت و زیت روح با صفاى عقل كه زجاجه دل [را] بدان‌چنان نورانى كرد كه‌ ﴿الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌ﴾‌ بداد، و در زجاجه دل مصباح سرّ و فتیله خفىّ بنهاد، و به نار نور الهى بدین مجموعه كه آدم عبارت ازوست تجلّى كرد؛ كه‌ خُلِقَ آدَمُ فَتَجَلَّى فِیهِ مِصْبَاحٌ‌ نهادِ او [كه‌] قابل آن [نار] نور الهى آمد؛ كه‌ ﴿وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ‌﴾.
پس هر مصباح كه زیت او صافى‌تر و صفاى او در نورانیت بیشتر، چون نار نور الهى بدو رسید آن مصباح در نورانیت‌ ﴿نُورٌ عَلى‌ نُورٍ﴾ كامل‌تر و ظریف‌تر.
چون هیچ مصباح را در قبول نورانیت، آن كمال استعداد ندادند كه مصباح سید كائنات را صلّى اللَه علیه، و زیت آن مصباح تمام‌تر و صفاى آن زیت كه عقل [كامل‌] مى‌خوانیم كامل‌تر و [ظریف‌تر] و لطیف‌تر بود، لا جرم در قبول نور فیض بى‌واسطه به درجه كمالِ‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي﴾‌ او رسید و وِرد وقت او این دعا بود كه هر بامداد بگفتى:

اللَهُمَّ اجْعَلْ فِى قَلْبِى نُوراً وَ فِى سَمْعِى نُوراً وَ فِى بَصَرِى نُوراً وَ فِى لِسَانِى نُوراً، وَ عَنْ یمِینِى نُوراً وَ عَنْ یسَارِى نُوراً [وَ مِنْ فَوْقِى نُوراً] وَ مِنْ تَحْتِى نُوراً [وَ أَمَامِى نُوراً وَ خَلْفِى نوراً] وَ اجْعَلْنِى نُوراً وَ أَعْظِمْ لِى نُوراً.
و چون همه وجود او آن نور بود، حقّ تعالى او را نور خواند و فرمود [كه: ﴿قَدْ] جاءَكُمْ مِنَ اللَهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ﴾‌…»

جمع‌بندی

کتاب «نور ملکوت قرآن (جلد اول)» تنها یک تفسیر یا بیان ساده‌ی احکام نیست؛ بلکه دعوتی است زنده و بیدارگر برای عبور از تاریکی‌های جهل و وهم، و گام نهادن در وادی نورانی هدایت قرآنی. علامه طهرانی (قدس‌سره) در این اثر بی‌بدیل، با پیوند دادنِ عمیق میان ظاهر آیات، برهان و عرفان، مسیر دستیابی به «سُبُل سلام» (راه‌های سلامت و سعادت) را برای جویندگان حقیقت هموار ساخته‌اند. اگر به دنبال درکی جامع و کاربردی از جایگاه قرآن در تمام ابعاد زندگی هستید و می‌خواهید با حقیقت کلام الهی و پیوند آن با انسان کامل آشنا شوید، مطالعه‌ی این کتاب، دریچه‌ای نو و روشن به سوی ملکوت قرآن به روی شما خواهد گشود. خواندن این اثر، کامِ جانِ هر سالک و پژوهشگرِ مسیرِ توحید را از معارف ناب قرآنی سیراب می‌سازد.